Blog cá nhân của Tatsumaki

0 lượt xem 0 thích 0 bình luận

Chia sẻ:

Gợi ý về chủ đề cuộc thi viết thư Quốc tế UPU lần thứ 43 năm 2014 (04/11/2013 )

21:10 - 06/01/2014 Tatsumaki viết thư UPU

 

A>tác dụng của âm nhạc

Có một nhà soạn kịch đã từng nói rằng: “Âm nhạc là thực phẩm của tình yêu, hãy bật nhạc lên”. Âm nhạc được xem là ngôn ngữ của tinh thần và nó song hành từ khi con người xuất hiện trên trái đất. Còn khoa học ngày nay, đã khám phá ra nhiều tác dụng của âm nhạc như tốt cho trí nhớ, ngủ ngon, giảm căng thẳng…

 

1- Giảm các cơn đau mãn tính

Một nghiên cứu của Bệnh viện Tổng hợp Alzburg, Australia cho biết, thường xuyên nghe nhạc có thể giúp giảm được cơn đau lưng mãn tính. Họ đã thử nghiệm ở 65 bệnh nhân đau lưng sau khi đã được phẫu thuật, có độ tuổi từ 21- 68 và được chia làm hai nhóm. Một nhóm nhận bệnh nhân được điều trị theo phương pháp truyền thống. Nhóm còn lại vừa được điều trị vừa được nghe nhạc mỗi ngày 25 phút và kéo dài trong thời gian 3 tuần.

Kết quả cho thấy, nhóm được nghe nhạc ít đau hơn so với nhóm người không nghe nhạc. Điều này được lý giải như sau: Khi nhịp nhạc được bật, huyết áp và tim đập chậm lại, giúp chúng ta hít thở chậm chạp hơn, từ đó làm giảm căng cơ ở cổ, vai, dạ dày và lưng.

Vậy loại nhạc nào tốt nhất cho giảm đau? Theo các chuyên gia, nhạc cổ điển của Mozart, Beethoven… đều có thể làm giảm cơn đau. Các loại nhạc nhẹ, nhạc theo điệu Slow chầm chậm cũng có tác dụng tốt.

2- Khôi phục mất trí nhớ

Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Sogn Og Fjordane, Na Uy đã so sánh tác động của nghe nhạc trực tiếp, nghe đĩa, hoặc không nghe ở 3 nhóm bệnh nhân mắc chứng hay quên. Kết quả cho thấy, các bệnh nhân được nghe nhạc biểu diễn trực tiếp hoặc nghe đĩa, thì có tới 2/3 số bệnh nhân đã giảm được đáng kể các triệu chứng lo âu, mất tập trung và có trí nhớ tốt hơn so với nhóm người không nghe nhạc.

Họ lý giải rằng, đối với những người mắc chứng mất trí nhớ, ngôn ngữ nói trở nên vô nghĩa nhưng âm nhạc giúp họ nhớ được các giai điệu hoặc tiếng hát và liên hệ với những quá khứ của họ. Điều này có được bởi vì một phần của não xử lý âm nhạc nằm gần vị trí với trí nhớ đã giúp họ nhanh nhớ lại những dữ liệu trong đầu. Âm nhạc tốt nhất cho người mắc bệnh mất trí nhớ là thể loại mà họ thích.

3- Giúp ngủ ngon

Chỉ cần nghe nhạc 45 phút trước khi đi ngủ, bạn sẽ có một đêm thật tuyệt vời. Trên đây là kết luận của các nhà khoa học Đài Loan. Những người tham gia nghiên cứu đã được cho nghe các thể loại nhạc như Jazz, Folk hoặc giao hưởng với nhịp đập của nhạc trung bình từ 60-80 nhịp/phút và một nhóm thì không nghe nhạc. Kết quả cho thấy, 35% số người của nhóm nghe nhạc cải thiện được giấc ngủ (bao gồm cả ngủ sâu hơn và lâu hơn). Theo giáo sư Hui-Ling Lai, Trường Đại học Đài Loan thì nghe nhạc đã làm thay đổi thể chất nên hỗ trợ giấc ngủ, bao gồm cả nhịp tim và hơi thở.

4- Tạo động lực làm việc tốt hơn

Bác sĩ Robert Herdegen ở Đại học Hampden-Sydney, thuộc tiểu bang Virginia, Mỹ, đã nghiên cứu 12 vận đông viên không chuyên đua xe đạp, kết quả cho thấy những ngày mà họ được nghe nhạc thì có thể đạp được xa hơn 11% so với những ngày không nghe. Các nghiên cứu khác cho thấy, nghe nhạc giúp giải phóng endorphins, loại hooc môn tạo cảm giác hạnh phúc tự nhiên và giúp thúc đẩy động lực tập luyện cũng như làm việc lâu hơn và loại bỏ những cảm giác khó chịu trong lúc làm việc. Loại nhạc tốt nhất là thể loại nhạc có nhịp độ nhanh như hiphop và nhạc nhảy.

5- Tốt cho huyết áp, tim

Theo một công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Italia thì nghe nhạc có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ, huyết áp và đau tim. Họ đã theo dõi những bệnh nhân huyết áp nghe nhạc của người Xen-tích, nhạc Ấn Độ hoặc nhạc cổ điển khoảng 30 phút mỗi ngày, kết quả là huyết áp đã giảm đáng kể. Việc nghe nhạc đã làm dịu các tế bào và các mô ở phổi, từ đó mà làm giảm nhịp tim và sự hít thở ở các bệnh nhân. Do vậy, những người đau tim, huyết áp nên nghe nhạc để sống lâu hơn.

6- Tạo suy nghĩ tích cực

Khi bạn bị suy nhược do đau đầu, yếu ớt, mất tập trung, rối loạn tâm tư, nghe nhạc sẽ giúp bạn giải thoát được tình trạng xấu này. Vì thường xuyên nghe nhạc sẽ giúp bạn nhớ lại những tháng ngày và giây phút hạnh phúc. Nó cũng giúp tăng sự tự tin và cá tính của một con người.

7- Tốt cho thị lực

Các nhà nghiên cứu Brazil đã thực hiện một nghiên cứu ở các sinh viên y khoa bằng cách cho họ nghe nhạc Mozart khoảng 10 phút trước khi thực hiện cuộc kiểm tra thị lực. Kết quả cho thấy, những người không được nghe nhạc đã thể hiện kém hơn so với những người được nghe bản sonate soạn cho piano. Điều này có được là do âm nhạc của Mozart đã kích thích não hoạt động tốt hơn, giúp quá trình xử lý thông tin nhanh và chính xác ở vùng não chức năng. Các nghiên cứu khác cho thấy, nhạc của thiên tài Mozart không chỉ giúp cho não phát triển mà còn giúp kĩ năng làm toán tốt hơn.

8- Giảm căng thẳng

Có nhiều cách để bạn giảm sự căng thẳng trong cuộc sống mà cách đơn giản là nghe nhạc. Nghe nhạc tác động đến cả tâm hồn và thể xác, đặc biệt là những bản nhạc điệu Slow, nhạc cổ điển. Nó làm giảm hooc môn gây căng thẳng. Ngoài ra, khi ăn uống, nghe nhạc nhẹ cũng giúp bạn thư thái, hạ thấp nồng độ cortisol và giúp cho tiêu hóa thực phẩm tốt hơn. Nhiều nghiên cứu chứng minh rằng, nghe nhạc cổ điển có thể giúp bạn ăn ít hơn, tiêu hóa tốt hơn và có cảm giác ngon miệng hơn.

 

 

B>Sức mạnh của âm nhạc

 
 
 
Tiếng hát ru là liều thuốc ngủ đối với trẻ nhỏ, nghe bản nhạc êm đềm sau một ngày lao động vất vả, con người cảm thấy toàn thân thư thái, trái tim đập nhẹ nhàng và đầu óc trở nên thanh thản. Vì sao âm thanh có nhiều sức mạnh như vậy ?

Con người nguyên thuỷ ở đâu cũng nghe thấy âm thanh. Con người chìm đắm trong âm thanh tự nhiên. Tiếng gió thổi, tiếng lá cây xào xạc, tiếng gà gáy, tiếng chim hót... Rất lâu trước khi tự mình soạn nhạc, từ thuở khai thiên lập địa, con người đã là một phần của bản nhạc thiên nhiên.

Trở thành một bộ phận cấu thành của bản nhạc vĩ đại ấy, con người còn một lý do nữa: bản thân cũng là nguồn gốc sinh ra một loại âm thanh. Âm thanh nhiều tuổi nhất-được đánh giá chủ yếu bởi sức mạnh thông tin của nó-chính là tiếng khóc chào đời.

Cùng với sự phát triển của nền văn minh, tỷ lệ giữa các âm thanh tự nhiên và âm thanh do con người tạo ra cũng thay đổi. Càng gần thời hiện đại, càng ít tiếng vọng tự nhiên. Trong những nền văn hoá lạc hậu, âm thanh tự nhiên chiếm tới 69 phần trăm tất cả âm thanh đập vào tai con người.

Những tiếng động xuất phát từ máy móc và công cụ sản xuất thời đó chỉ chiếm khoảng trên dưới 5 phần trăm. Ngày nay mối tương quan ấy gần như quay ngược hẳn-chỉ có 6 phần trăm chảy từ các nguồn tự nhiên, và tới 68 phần trăm-là âm thanh do máy móc và công cụ tạo nên.

Moza, hoàng đế

Âm nhạc cổ điển được sử dụng để loại bỏ stres, kích thích trí tuệ và làm dịu nỗi đau. Đó là công cụ cơ bản của những nhà liệu pháp âm nhạc, tức các chuyên gia chữa bệnh bằng âm thanh. Âm thanh có thể kích động hoặc ân ủi. "Có tác dụng kích thích rõ rệt là giai điệu giải phóng ham muốn nhảy múa, vỗ tay hoặc ôm ấp nhau.

Khá nhiều trong những tác phẩm loại này có giai điệu gần với nhịp đập hàng ngày của trái tim hoặc nhanh hơn một chút. Như giải thích của chuyên gia âm nhạc trị liệu nổi tiếng Ba lan, TS. Vlađisoap Pitak, có tác dụng an thần là dòng nhạc êm dịu và giàu nhạc điệu, không có những âm hưởng mạnh mẽ, những thay đổi độ cao âm thanh đột ngột, còn nhịp độ và giai điệu làm chúng ta liên tưởng đến hoạt động của trái tim trong lúc ngủ.

Hoà nhạc thay vì cà phê

Ngay từ những năm 50, thế kỷ trước, chuyên gia Tai-Mũi-Họng và Thần kinh học Pháp, GS. Alfred Tomatis đã khẳng định, tai người không chỉ là cơ quan thính giác. Nó còn thực hiện nhiệm vụ tạo năng lượng cung cấp cho vỏ não.

Kết quả công trình nghiên cứu của GS. Tomatis đã chứng minh rằng, những âm thanh có tần số cao có tác dụng cải thiện tính tích cực của trí tuệ, còn những âm thanh tần số thấp-có tác dụng ngược lại, thường mang lại sự mệt mỏi. Theo GS. Tomatis, những âm thanh cao thường thấy trong những bản dân ca miền núi châu Âu hoặc một số tác phẩm của thiên tài âm nhạc Mozart .

Tác dụng tích cực của những tác phẩm âm nhạc Mozart đối với tình cảm con người đã biết từ lâu và đến cuối thế kỷ XX được giới chuyên gia đặt tên là "hiệu ứng Mozart". Dù lập luận âm nhạc này là yếu tố kích thích sự gia tăng vận chuyển các xung điện thần kinh không thuyết phục được tất cả giới nghiên cứu, song mọi người đều thừa nhận rằng "quả thực những tác phẩm của Mozart có tác dụng nhất định".

Nó tạo điều kiện thuận lợi cho lao động sáng tạo, làm hài hoà hoạt động của trái tim và loại bỏ stres. Thậm chí có một công trình nghiên cứu còn kết luận rằng, đến cây cỏ cũng phát triển nhanh hơn, một khi "được nghe" nhạc của thiên tài.

Nhạc sỹ nổi tiếng Ba lan, bà Barbara Romanowska, nghệ sỹ chuyên tuyển chọn các tác phẩm âm nhạc có tác dụng cải thiện sức khoẻ, tác giả cuốn sách viết về tác dụng chữa bệnh cảu âm nhạc khẳng định rằng, ngay việc chọn nhạc để nghe của mỗi người cũng không phải là việc làm tình cờ.

Hoàn toàn theo cảm tính, chúng ta thường chọn tác phẩm, trong đó bản thân tìm thấy tần số rung động của chính mình. Mỗi người có tần số âm thanh của riêng mình, làn sóng của riêng mình.

Các chuyên gia âm nhạc trị liệu nhất trí rằng, âm nhạc là ân nhân của chúng ta, một khi nó mang lại cảm giác thú vị cho lỗ tai. Những tác phẩm độc hại-trái lại, có thể làm chúng ta cáu giận, bởi chúng làm rối loạn nhịp điệu nội tâm. Điều quan trọng, là chỉ nên nghe những tác phẩm, mà bản thân thực sự yêu thích, bởi ai cũng có thể tự soạn cho mình những "đơn thuốc âm nhạc": để có giấc ngủ ngon, để an thần hoặc gây không khí vui vẻ.

Tác dụng chuyên trị của một số "biệt dược âm thanh"

 

C>Vai trò của âm nhạc

 

Âm nhạc là một bộ phận không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Âm nhạc có thể chia sẻ với chúng ta rất nhiều điều: Giải quyết những khó khăn trong cuộc sống, vơi đi những hờn giận vu vơ, đưa người về dĩ vãng, tìm lại tuổi thơ yêu dấu, nghe lòng bồi hồi, xao xuyến với tình yêu quê mẹ, với nắng ấm quê cha, sống dậy lòng tự hào dân tộc, khát vọng tìm về chân lý… Ngay từ thời thượng cổ, âm nhạc đã được ra đời cùng với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất của các cộng đồng người nguyên thuỷ. Kể từ đấy, âm nhạc đã không ngừng được phát triển và hoàn thiện cùng năm tháng. Quả thật, âm nhạc có sức ảnh hưởng lớn đến con người, đến sự hình thành và phát triển nhân cách nơi mỗi người.

 
Như các loại hình nghệ thuật khác, nội dung âm nhạc cũng phản ánh hiện thực của cuộc sống. Bằng nét đặc thù riêng của mình, âm nhạc đã phản ánh hiện thực cuộc sống một cách ước lệ và trừu tượng. Âm nhạc mô tả các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống. Âm nhạc còn có thể thể hiện quan điểm sống, chuyển tải tư tưởng. Còn một phần rất quan trọng trong nội dung của âm nhạc là sự đánh giá thực tại trên quan điểm của Mỹ học, có nghĩa là đánh giá các sự vật, hiện tượng nhưng không phụ thuộc vào cách nhìn nhận thực tiễn, thực dụng về đối tượng ấy. Vĩ dụ khi ngắm nhìn cảnh mặt trời mọc, chúng ta thích ngắm nhìn nó vì nó đẹp chứ hoàn toàn không có ý nghĩ là mặt trời sẽ cung cấp năng lượng cho chúng ta, mặt trời sẽ sưởi ấm cho ta,… Có thể nói rằng, cách đánh giá trên quan điểm Mỹ học là một cách đánh giá “vô tư”.
 
Đấy là những nội dung mà âm nhạc có thể chuyển tải. Và nội dung của âm nhạc có tính bất định. Tùy theo khả năng và đặc điểm tâm lý, quan điểm, sở thích, kinh nghiệm sống, trình độ văn hóa… của mỗi người mà ở họ có sự cảm nhận khác nhau về nội dung của cùng một bản nhạc.
 
Với sự phối hợp nhuần nhuyễn, hài hoà giữa ca từ, nhịp điệu, tiết tấu bản nhạc, âm nhạc đã tác động lớn đến người nghe. Dù rằng sự cảm thụ âm nhạc ở mỗi người là khác nhau và có thể rất đa dạng. Nhưng chúng vẫn nằm trong một ranh giới nhất định và vẫn có những điểm chung nhất định. Điểm chung ấy dựa vào sức tác động của âm nhạc đối với con người.
 
Trước hết, âm nhạc tác động lên phương diện sinh lý của con người. Sự tác động này hầu như ai cũng nhận thấy được. Bằng công trình nghiên cứu của mình, hai nhà sinh học người Nga, I.M.Đô ghen và I.R.Tackhanốp đã chứng minh rằng, Âm nhạc có ảnh hưởng đến hệ hô hấp, hệ tuần hoàn và đến những khía cạnh khác trong cơ thể người. Âm nhạc có thể khiến cho người nghe cảm thấy dễ chịu, cảm thấy nhẹ nhàng, thư thái. Và âm nhạc cũng có thể làm cho người nghe cảm thấy mệt mõi, rã rời hay căng thẳng, khó chịu. Chính vì thế mà âm nhạc có ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất lao động. Ngày trước, nhờ những câu hò ý vị, vui tươi trong khi gặt hái, trong khi giả gạo, trong khi cấy cày, tát nước,… người lao động đã quên đi sự mệt nhọc, vất vả và hăng say hơn trong công việc. Ngày nay, trong các nhà máy, xí nghiệp, nếu biết sử dụng âm nhạc một cách khoa học thì năng suất lao động sẽ được nâng cao.
 
Không chỉ có thế, âm nhạc còn tác động đến cảm xúc và tư tưởng của con người. Âm nhạc, nếu được cảm thụ một cách sâu sắc và thông minh thì sẽ tác động đến thế giới quan, đến toàn bộ ý thức của con người. Tác động trực tiếp, mạnh mẽ nhất của âm nhạc đối với con người là trong lĩnh vực tình cảm và tâm trạng của con người. Không một loại hình nghệ thuật nào khác ngoài âm nhạc lại có thể tác động với một uy lực như thế vào thế giới cảm xúc của con người.
 
Sở dĩ âm nhạc có được sức ảnh hưởng lớn bởi vì âm nhạc là một loại hình nghệ thuật có tính biểu hiện. Ngôn ngữ của nó giống với ngữ điệu của tiếng nói và giống với cử chỉ, nghĩa là giống với phương tiện biểu hiện của cảm xúc. Chính sự khái quát hoá và tăng lên gấp nhiều lần những khả năng biểu hiện của ngữ điệu và tiết tấu, âm nhạc đã có được một sức mạnh tác động vào cảm xúc thật lớn lao. Hơn nữa, trong tác phẩm âm nhạc còn miêu tả những điều mà chúng ta thích thú và quan tâm trong thực tiễn. Âm nhạc có sự tái hiện những âm thanh đầy sức hấp dẫn của thiên nhiên, thể hiện những cảm xúc dễ chịu và đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của chúng ta.
 
Có một vai trò của âm nhạc mà không ai có thể phủ nhận được, đó là sự tham gia và hỗ trợ trong các dịp lễ hội và giải trí cộng đồng, trong sự chuyển động của tập thể (diễu hành), dùng làm phương tiện để nghỉ ngơi, giải trí.
 
Chính vì âm nhạc tác động lên mặt xúc cảm và tư tưởng nên âm nhạc đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc giáo dục con người, nhất là thế hệ trẻ. Có thể thông qua âm nhạc để giáo dục tư tưởng, đạo đức cho người nghe. Những nhân vật tích cực, những tấm gương đạo đức cao cả và cả hình tượng những con người bị dày vò bởi sự đấu tranh nội tâm khổ sở, những con người sống dằn vặt và không thoả mãn được đề cập đến trong bản nhạc đã ảnh hưởng đến tình cảm đạo đức của người nghe, nâng người nghe lên một tầm cao bao la về đạo đức. Những tác phẩm âm nhạc diễn tả những tư tưởng, tình cảm đạo đức cao đẹp như tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc, tình bạn, tình yêu, tình huynh đệ, tình phụ tử, tình mẫu tử,… luôn đóng một vai trò giáo dục đặc biệt có ý nghĩa. Âm nhạc đã đánh thức lương tâm, thức tỉnh một sự bồn chồn cao quí, một nỗi niềm lo lắng thiêng liêng: Mình đã làm được điều tốt đó chưa? Mình đã sống tốt chưa? Mình có xứng với cái đẹp ấy không? Liệu mình còn đủ sức để hoàn thiện bản thân hơn nữa không?… Những điều ấy tạo nên nội lực thúc đẩy người nghe vươn tới sự toàn thiện, toàn mỹ.
Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực, có những loại âm nhạc có thể tác động tiêu cực đến con người. Những ca khúc trữ tình chứa đựng những tình cảm không lành mạnh, sướt mướt hay suồng sã, nó có thể tác hại lớn đến đạo đức con người. Nó là kẻ đưa đường nhẹ nhàng nhất cho sự băng hoại đạo đức, suy sụp về tinh thần. Có những bản chạc mà khi nghe nó thì người nghe cảm thấy buồn rã rượi, chán nãn, yếu đuối, nhu nhược,… Và cũng có những bản nhạc làm cho người nghe phấn khích quá độ, trở nên cuồng nhiệt, không làm chủ được hành vi của mình, dẫn đến những hành động sai trái.
 
Vì âm nhạc có sức ảnh hưởng lớn như thế cho nên các bậc phụ huynh, những người làm công tác giáo dục cần phải lưu tâm nhiều hơn nữa về vấn đề này. Trong nhà trường, trong các sinh hoạt tập thể nên lựa chọn những loại âm nhạc có nội dung lành mạnh, phù hợp với lứa tuổi của các em để dạy cho các em, để cho các em nghe. Trong gia đình, các bậc phụ huynh nên khuyên nhũ và định hướng cho con em mình lựa chon âm nhạc để nghe, hướng dẫn cho các em biết cách cảm thụ âm nhạc. Cần tìm hiểu sở thích âm nhạc của các em trong giáo dục. Qua sở thích về âm nhạc của các em, chúng ta có thể biết được phần nào tính khí và phẩm chất đạo đức của các em.
 
Như vậy, âm nhạc có nhiều vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Nhưng các vai trò ấy chúng gắn bó chặt chẻ với nhau, nhiều khi chúng hoà quyện vào nhau, khó có thể phân định rạch ròi.
 
Cuộc sống mà không có âm nhạc thì cuộc sống sẽ trở nên rất tẻ nhạt và trầm lắng. Bàn về vai trò của âm nhạc đối với cuộc sống xã hội thì phong phú và sâu sắc vô cùng. Trong bài viết nhỏ này chưa thể diễn tả hết được cái hay, cái quý của nó. Để kết thúc bài viết của mình, người viết xin dẫn ra đây lời nói của Sô-xta-cô-vits:  “Âm nhạc nâng con người lên, làm con người cao quí hơn, củng cố phẩm chất, củng cố niềm tin vào sức mạnh bên trong của bản thân, vào sứ mệnh lớn lao của mình”.
 
 
 

Âm nhạc, "thần dược" của con người

 

Sử dụng âm nhạc như một phương pháp chữa bệnh từ lâu đã trở thành một vấn đề nghiêm túc, được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.

Chúng ta đều biết rằng, âm nhạc là thứ không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Song, không đơn giản là một phương tiện giúp con người thư giãn và giải trí, âm nhạc còn tác động rất lớn đến trạng thái tinh thần và sức khỏe của con người.

Không phải ngẫu nhiên, nhạc Mozart hay các bản nhạc của các nhà soạn nhạc nổi tiếng thế giới khác lại được nhiều người khuyên dùng cho trẻ nhỏ và thai nhi trong bụng mẹ. Theo kết quả nghiên cứu mới đây của nhiều nhà khoa học trên thế giới, âm nhạc chính là một loại “thần dược” cho tâm hồn và sức khỏe con người.

Tác động kích thích não bộ: Âm nhạc có tác dụng kích thích sóng não rất tốt . Những bản nhạc có giai điệu và tiết tấu nhanh thường giúp cho đầu óc con người tỉnh táo hơn, năng động và nhạy bén hơn khi xử lý các tình huống diễn ra trong cuộc sống. Đơn giản nhất, khi nghe một bản nhạc sôi động và yêu thích, não bộ trở nên hưng phấn, khiến cho con người có thể làm việc đạt hiệu quả cao hơn hẳn bình thường.
 

Mặt khác, những bản nhạc có tiết tấu chậm, nhẹ lại có tác dụng trấn tĩnh tinh thần, giúp đầu óc thư giãn hiệu quả. Từ đó cũng giúp cho toàn bộ cơ thể con người được thư giãn, giảm căng thẳng và stress - vốn là nguyên nhân khiến cho con người bị tăng nguy cơ mắc nhiều chứng bệnh liên quan đến huyết áp và tim mạch.

Liệu pháp âm nhạc - phòng và trị bệnh hiệu quả: Theo các nhà khoa học Mỹ, âm nhạc còn giúp con người giảm được đáng kể nguy cơ mắc nhiều bệnh tật khác, bởi âm nhạc làm giảm trạng thái lo lắng, áp lực dẫn tới suy nhược - một trong những nguyên nhân làm hao tổn năng lượng, dẫn tới suy giảm khả năng miễn dịch trong cơ thể con người.

Ngày nay, âm nhạc đã được sử dụng như một liệu pháp giúp bệnh nhân thư giãn và lấy lại trạng thái tinh thần, sau những tổn thương về thần kinh hoặc những cú sốc về tình cảm. Tại nhiều bệnh viện lớn trên thế giới, liệu pháp âm nhạc đã mang lại khá nhiều thành công trong công việc giúp đẩy nhanh tiến trình hồi phục bệnh của các bệnh nhân.

Liệu pháp của tâm hồn hay bí quyết chống lại sự lão hóa: Đối với những bệnh nhân gặp phải các vấn đề rắc rối , chẳng hạn như bị trầm cảm, u sầu... thì âm nhạc chính là một trong những biện pháp giúp ích không nhỏ trong việc thúc đẩy con người trở nên vui vẻ, hoạt bát hơn. Đây chính là bí quyết giúp cho tâm hồn con người trở nên tươi trẻ, trạng thái tinh thần hưng phấn... nhờ đó làm giảm đáng kể quá trình lão hóa của hệ thần kinh và cơ thể. Với phụ nữ, thư giãn bằng âm nhạc còn là một bí quyết giúp giữ gìn sự trẻ trung.

Âm nhạc giúp ích cho sự tiêu hóa: Nghe có vẻ khó tin, song sự thật đã được các nhà khoa học chứng minh: Nghe một vài bản nhạc nhẹ trong bữa ăn sẽ giúp quá trình tiêu hóa thức ăn diễn ra tốt hơn. Giải thích cho hiện tượng này, các nhà khoa học Mỹ cho biết, đó là vì khi nghe nhạc, nồng độ cortisol (hoóc môn gây căng thẳng và stress) trong máu giảm xuống. Nhờ đó, cơ thể được thư giãn thoải mái và có thể hấp thụ được nhiều dinh dưỡng hơn từ lượng thức ăn mà chúng ta ăn vào. Quá trình này cũng kích thích cảm giác ăn được ngon miệng hơn.

Âm nhạc mang lại giấc ngủ ngon: Đôi khi sự mệt mỏi, căng thẳng, stress... sau một ngày làm việc là nguyên nhân khiến cho giấc ngủ không sao diễn ra như ý muốn. Để giảm tải những áp lực căng thẳng đó, âm nhạc chính là một biện pháp tuyệt vời hơn bất kỳ một loại thuốc ngủ nào. Những bản nhạc du dương, nhẹ nhàng sẽ giúp trấn tĩnh những căng thẳng và mệt mỏi trong đầu óc, đưa chúng ta đi vào giấc ngủ ngon lành.

Tuy nhiên, điều cần lưu ý, không phải cứ nghe nhạc liên tục, suốt ngày là có thể mang lại hiệu quả tốt cho con người. Thưởng thức âm nhạc cũng cần phải có những thời điểm thích hợp và một không gian phù hợp.
 

D> Tìm hiểu về một số giai điệu đặc trưng của dân ca Tây nguyên

 
 

Dân ca Tây Nguyên đã có từ lâu đời trên mảnh đất Tây Nguyên bao la giàu đẹp. Về dân ca Tây Nguyên, chúng ta thường được nghe những lời ca, tiếng đàn trong thang âm  ngũ cung.

Dân ca Gia Rai

Rất nhiều bài hát viết về Tây Nguyên của các nhạc sĩ trong và ngoài tỉnh như Tây Nguyên bất khuất của Văn Ký, Hát mừng anh hùng Núp của Trần Quý, Em là Hoa Pơ lang của Đức Minh… đều dựa trên thang âm ngũ cung này. Thực ra, thang âm trên chỉ thuộc về dân ca của một số dân tộc thiểu số cư trú lâu đời ở Tây Nguyên mà đông nhất là Ja Rai và Ba Na.

Thang âm ngũ cung trong dân ca Tây Nguyên
Thang âm ngũ cung trong dân ca Tây Nguyên.

Mỗi dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên đều có những thang âm tiêu biểu cho dân nhạc của mình, chúng ta có thể điểm sơ qua một vài nét cơ bản của các dân tộc Ê Đê, Ba Na, Ja Rai.

* Dân ca Ja Rai

Giai điệu của dân ca Ja Rai thường nồng nàn, mạnh mẽ, sâu đậm, thiết tha, vui buồn tột cùng, dễ đi sâu vào lòng người, thường được tiến hành theo quãng 5 đúng đi xuống liền bậc (Sol-Fa-Mi-Do). Sự tiến hành của các giai điệu có thể thay đổi nhưng tiết tấu thì ít khi thay đổi. Thí dụ bài Lên nương, dân ca Ja Rai:

Bài Lên Nương dân ca Ja Rai
Trích đoạn bài "Lên nương" dân ca Ja Rai.

Hay như bài Bơ hơ chim:

Bài Bơ Hơ Chim dân ca Ja Rai
Trích đoạn bài "Bơ Hơ Chim" dân ca Ja Rai 

Dân ca Ja Rai có các thể loại:

Hát nói gọi là Knhă

Hát có nhịp điệu gọi là Adoh

Hát giáo duyên gọi là Nhik

Hát kể trường ca gọi là Hri.

* Dân ca Ba Na

Dân ca Ba Na có tính chất thiết tha, nồng nàn nhưng không bước đến tột cùng của tình cảm do dùng nhiều quãng 4 ( Si-Mi hay Mi-Si). Giai điệu Ba Na có tính bình ổn, ít có đột biến, thường là những khúc nhạc ngắn, nhịp điệu đơn giản... Dân ca Ba Na cũng đem cảm giác lắng dịu, êm đềm.

Thang âm dân ca Ba Na Rơ Ngao còn được gọi tên là Đon, Đen, Ton, Ten theo âm thanh phát ra của bộ chiêng.

Thí dụ bài Vui mùa mai vàng, dân ca Ba Na:

Bài Vui Mùa Mai Vàng dân ca Ba Na
Trích đoạn bài "Vui Mùa Mai Vàng" dân ca Ba Na.

* Dân ca Ê Đê

Dân ca Ê Đê thường được trình bày ở điệu trưởng với thang âm ngũ cung quen thuộc ( Re – Sol – La – Si – Re), những quãng nửa cung chỉ thỉnh thoảng mới xuất hiện tạo nên sự biến đổi giai điệu một cách nhẹ nhàng nhưng rất ấn tượng, kết hợp cả hai yếu tố trữ tình và mạnh mẽ, dàn trải và nhịp điệu. Dân ca Ê Đê có 2 thể hát chính là hát nói (Kứt) và hát có giai điệu (Muynh), sau này có sự xuất hiện của điệu Ei Rei là sự biến dạng của lối hát có giai điệu (hát đối đáp).

Thí dụ bài Chi Ri Ria, dân ca Ê Đê:

Khi nắm bắt được những nét khái lược về đặc trưng của dân ca Tây Nguyên, việc lựa chọn và đưa vào phần dạy những bài hát địa phương tự chọn hay giới thiệu dân ca Tây Nguyên trong những buổi ngoại khóa của giáo viên sẽ có sức thuyết phục hơn. Điều quan trọng là thông qua một bài dân ca cụ thể, giáo viên Âm nhạc sẽ giới thiệu được cái hay, cái đẹp của một nền văn hóa đặc trưng của một dân tộc.

Mùa "ăn năm uống tháng" trên Tây Nguyên bắt đầu khi ma rừng dứt hẳn. Bạt ngàn những vạt hoa dã quỳ vàng rực rung rinh, nhảy nhót trong vũ điệu của những chàng gió phóng khoáng, kiêu hãnh vặn mình nhận sự ve vuốt từ những ngón tay óng vàng của mặt trời. Đây là lúc người ta tạm quên đi những vất vả của cuộc mưu sinh, để trả nghĩa với Thần linh, cha mẹ, giao đãi với bè bạn. Rượu cần sẽ tuôn chảy như suối mùa hè, và những cây đàn dân gian ngủ vùi trong suốt mùa mưa, lên tiếng hát ca lời vui, lời hẹn ước.

Chiếc tù và biểu tượng của Tây Nguyên già làng bộ tộc K’Ho làm.
Chiếc tù và biểu tượng của Tây Nguyên già làng bộ tộc K’Ho làm. (Ảnh minh họa)

Các nhạc cụ dân gian Tây Nguyên có nhiều và rất độc đáo. Chỉ xin mời bạn dạo chi một vòng trên đôi cánh kỳ diệu của một vùng âm nhạc trên cao nguyên đất đỏ.

1. Những dàn chiêng đồng

Dân tộc nào ở Tây Nguyên cũng có những dàn chiêng đồng. Chiêng có thể coi như tiếng nói tâm linh của con người, nó gắn bó với đời sống cộng đồng từ lúc mẹ cha làm lễ "thổi tai" cho đứa con yêu dấu mời ra đời, cho đến lúc đi về "bến nước làng Trời". Mỗi dân tộc một âm điệu, mỗi dân tộc một cách diễn tấu khác nhau. Các bộ chiêng của ngời Tây Nguyên có tự bao giờ? Xuất xứ ở đâu? Chưa ai biết. Nhưng tiếng chiêng ngân nga trong mọi lễ hội, bao giờ cũng thể hiện tâm hồn và tính cách của các tộc người Tây Nguyên. Tuy vậy, không phải ngẫu nhiên mà người ta mời dàn chiêng Êđê làm đại diện cho "họ hàng nhà chiêng" các dân tộc Tây Nguyên tham dự Liên hoan âm nhạc Châu Á - Thái Bình Dương. Rồi lại lựa chọn 4 bài bản và một điệu hát ei rei Êđê đưa vào kho tàng tinh hoa âm nhạc khu vực. Chiêng Êđê có gì khác dàn chiêng của các dân tộc ở Tây Nguyên chăng?

Cồng chiêng người Êđê Tây Nguyên
Cồng chiêng người Êđê Tây Nguyên.

Chiêng Êđê một bộ có 10 chiếc. Ba chiếc có núm gọi là Ching, giữ trách nhiệm là bè đệm cho hòa tấu. Bảy chiếc không có núm gọi là knă, đảm nhận phần giai điệu chính (trừ chiêng Char). Thường người ta sử dụng có 9 chiếc, còn ching Moong chỉ dùng khi có đám tang. Những chiếc knă đối đáp với nhau, đuổi theo nhau trên bè trầm ngân nga của Char, của ana ching và nền trì tục của Mdu. Tiết tấu chiêng Êđê rất nhanh, dồn dập, sôi nổi như thác reo như gió thổi. Đòi hỏi trình độ diễn tấu của nghệ nhân phải rất điêu luyện mới có thể cùng hòa tấu được. Âm thanh dàn chiêng knă Êđê vang xa và mạnh mẽ, bởi sự va đập của cả bồi âm từ 9 chiếc chiêng cùng một lúc tấu lên. Cũng còn bởi dùi làm bằng chất liệu gỗ cứng, hoặc tre đực, gõ thẳng vào mặt phẳng của những chiêng bằng. Trường ca Đam San đã chẳng từng kể về tiếng chiêng Êđê: "Vút bay qua xà nhà vang lên tới 9 tầng mây xanh. Lọt qua sàn lan đến bảy tầng vực sâu đất đen..." đó sao?

Một dàn chiêng khác cũng không kém phần độc đáo là chiêng Aráp của người Gia rai. Chiêng Aráp một bộ có từ 7-l0 chiếc: ba chiêng núm giữ trách nhiệm phần đệm, còn lại là chiêng bằng. Đi đôi với chiêng Aráp bao giờ cũng có điệu múa Xoang. Người ta thường tăng số lượng những chiếc chiêng núm lên để làm cho phần đệm thêm đầy đặn, do đó có khi bộ chiêng núm đôi khi còn có bọc. Tiết tấu chiêng Aráp cũng rộn ràng, nhưng ngân nga hơn, mời gọi tay nắm lấy tay, chân bước vào vòng xoang. Hãy cứ thử một chuyến xem: uống vài cữ rượu cần, rồi nắm lấy tay những chàng trai cô gái da nâu, mắt đen, ngực căng tròn như chiếc cần rượu cong kia. Đố bạn ra về nổi đấy!

2. Tù và

Mọi dân tộc ở Tây Nguyên đều sử dụng sừng trâu, bò làm tù và và người Êđê gọi là kipah. Người Mnông gọi Nung. Người Banar gọi T'diep... Chiếc sừng được cưa một đoạn ngắn, thủng cả hai đầu. Ở giữa, trên phần cong vào, khoét một lỗ nhỏ và đặt vào đó một chiếc "lưỡi gà" (như một chiếc dăm kèn), gắn lại bằng sáp ong. Khi thổi, tay trái cầm ngang thân kèn, ngón cái bịt đầu nhỏ, miệng ngậm vào "lưỡi gà". Tay phải day chặn ở đầu to để tạo ra những âm thanh khác nhau. Tiếng kèn dài hay ngắn, nhanh hay chậm là do điều khiển bằng lưỡi và luồn hơi, kết hợp với sự bịt mở các ngón tay ở cả hai đầu to nhỏ của kèn.

Tù và làm bằng sừng trâu của cụ Ama Kông
Tù và làm bằng sừng trâu của cụ Ama Kông

Chiếc Nung của người Mnông đặc biệt hơn, gồm có hai chiếc lớn nhỏ. Nung lớn tiếng trầm hùng, vang dội thường được dùng làm hiệu lệnh chiến đấu hay báo hiệu, đặc biệt thuở tù trưởng N'Trang Long dũng mãnh đấu tranh chống Pháp suốt một vùng Tây Nguyên Mnông rộng lớn. Nung nhỏ tiếng thánh thót, lảnh lót. Thường được sử dụng trong các lễ hội có đâm trâu.

Những sáng sớm tinh mơ, khi sương mù còn che phủ núi rừng, hay những hoàng hôn bảng lảng buông trên những mái nhà sàn... tiếng tù và xa xăm nghe da diết và gợi nhớ.

3. Đàn T'rưng

Khác với dàn chiêng tù và chỉ được dùng có nơi, có lúc, Đàn T'rưng luôn gắn bó với mọi sinh hoạt đời thường của các dân tộc Gia Rai, Banar, Xê đăng... Trên nương rẫy, tiếng T'rưng xua đi cái mỏi mệt của một ngày lao động '"lưng ngửa, mặt sấp", báo cho bầy thú sự hiện diện của con người, khiến chúng sợ không dám đến phá rẫy. Trong lễ hội là niềm vui say sưa, là rộn ràng tiếng hát. Có loại t'rưng tự hoạt động bằng sức nước: người ta treo những ống nứa to nhỏ, dài ngắn khác nhau, một đầu giữ nguyên mấu, bịt kín. Đầu kia vạt nhọn chỉ còn nửa thân ống, cùng một hệ thống với que gõ ở ngoài suối. Tất cả lại được nối với một chiếc gàu nhỏ. Nước chảy, gàu đầy, khiêng đi kéo theo sự chuyển động của hệ thống dây buộc những ống nứa, khiến nó va đập vào nhau, vang thành âm thanh, ngân nga suốt đêm ngày.

Đàn T'rưng của người đồng bào tại Tây Nguyên
Đàn T'rưng của người đồng bào tại Tây Nguyên

Một loại đàn T'rưnq khác thường dùng trong buôn làng, cũng gồm những ống nứa khác nhau. Ống to, dài, có âm thanh trầm. Ống nhỏ, ngắn âm thanh cao, trong trẻo. Có khi chỉ một người gõ. Cũng có khi hai người cùng chi. Một người đánh ống trầm, giữ phần đệm, người kia chạy giai điệu trên những ống cao. Tiếng T'rưng như suối chảy, chim kêu, rộn ràng vui khắp buôn làng. Dáng T'rưng cong như dáng núi đồi. Chỉ là những ống nứa mà biết hát lên lời vui.

4. Đàn Klông Put

Klông Put là loại nhạc cụ rất đặc biệt của người Xê Đăng, Banar, Srá. Khác với T'rưng, Klông Put là những ống nứa rỗng hai đầu. Cũng dài ngắn khác nhau. Ống dài cho âm thanh trầm. Ống ngắn cho âm thanh cao. Được đặt trên một giá đỡ. Người đánh đứng khom lưng trước hàng ống, hai bàn tay vỗ vào nhau, tạo nên luồng không khí, lùa vào làm chuyển động không khí trong lòng ống phát ra âm thanh. Tiếng Klông Put khỏe khoắn, phóng khoáng, hi bí ẩn xa xăm bởi những tiếng bì bọp. Có thể đánh một người, nhưng cũng có thể vỗ mỗi người một đầu. Đây là loại nhạc cụ chỉ có phụ nữ sử dụng.

Đàn Klông Put của người Xê Đăng, Banar, Srá... đồng bào Tây Nguyên
Đàn Klông Put của người Xê Đăng, Banar, Srá... đồng bào Tây Nguyên

Đàn T'rưng và Klông Put đã được các nghệ sĩ chuyên nghiệp cải tiến, nhiều nốt đơn, đánh được những bài bản khó hơn, biểu diễn phục vụ trong nước và quốc tế, lúc nào, ở đâu cũng được yêu mến và khâm phục sự sáng tạo của các nghệ nhân Tây Nguyên.

5. Đàn Goong

Cây đàn Goong (hoặc còn gọi là Ting Ning), của dân tộc nào cũng có cấu tạo cơ bản giống nhau, gồm một ống nứa có khoét lỗ để mắc những tay đàn. Dây đàn trước đây làm bằng cật nứa, nay đã thay bằng dây thép nhỏ. Có từ 6-12 dây, tùy theo tài nghệ diễn tấu của nghệ nhân. Dân tộc Banar có gắn thêm một quả bầu làm hộp cộng hởng, cho âm thanh vang hơn.

Đàn Goong còn gọi là Ting Ning của người Tây Nguyên
Đàn Goong còn gọi là Ting Ning của người Tây Nguyên - (Hình bên trái).

Người Ê đê, Gia Rai không có quả bầu, nhưng khi đánh có thể kê lên một vật rỗng tạo sự cộng hưởng. Tiếng đàn Goong thánh thót, có sức truyền cảm, những sợi dây đàn rung lên dưới bàn tay tài hoa của người con trai, là phương tiện tỏ bày tình yêu nam nữ. Chính vì vậy nên ngày nay vẫn còn nhiều thanh niên biết chơi đàn ting ning. Goong có mặt ở mọi nơi. Theo bước chân các chàng trai cô gái trên đường đi rẫy, kề bên nhau tâm sự trong ngày lễ hội ở buôn làng... Tính tang, tính tang... hãy lắng nghe đi bạn, lời yêu, lời thương đang chảy tràn khắp núi rừng núi đấy.

6. Dân ca

Khó có thể chỉ nói đôi lời về kho tàng ca hát của các tộc người Tây Nguyên. Bởi dù là giai điệu rộn ràng hay dịu êm, khỏe khoắn hay trữ tình, tự sự hay hoan ca... mỗi bài là một sự sáng tạo ngẫu hứng đầy đam mê. Nó phong phú về thể loại, sâu sắc về nội dung, dí dỏm, thông minh, đôi khi cả thâm thúy trong ý tứ.

Dân ca Tây Nguyên
Dân ca Tây Nguyên - (Ảnh minh họa)

Hãy nghe người già Ê Đê dạy bảo con cháu:

"Măng nhớ lời cây le 
Tắc kè lớn nhờ cây cao 
Con lớn nhờ vào cha mẹ 
Người lớn nhờ có bạn bè 
ta trăm ngàn... "

Hay lời chàng trai Gia Rai thở than khi xa cách người yêu:

"Chạm phải con đường xưa tim anh rũ rụng 
Chạm phải con đường mòn tim anh nóng bừng" 
Đây nữa, lời tỏ tình mãnh liệt của cô gái Mạ: 
"Lược ngà anh dắt mái tóc xoăn 
Để em về đêm thương ngày nhớ 
Em muốn ôm anh vào trước ngực 
Như được đắp tấm chăn êm... "

Bạn có thích không khi được cùng nhau hát rằng:

"Ước váy em treo cành cây Tang 
Ước áo anh treo cành cây Tung 
Ước người ta cùng sưởi 
Bên lửa hồng 
Xuống suối cùng em bắt cá 
Lên rừng cùng anh hái rau"

Mời hãy một lần cùng dự mùa "ăn năm uống tháng” trên quê hương cao nguyên miền Tây của chúng tôi, bay lâng lâng trong men rượu cần, thêm hứng khởi bước vào vòng xoang và cùng hát, để cùng "mãi vui quên cả... đường về"

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Chia sẻ:

0 bình luận

Thích

Chia sẻ

Báo xấu

Tatsumaki

Tường nhà

 Tatsumaki

Hạnh phúc là gì ?
- Là đi xa có một người nhớ !
- Là trở về được một người mong !
- Là đôi khi có ai đó "giận hờn" vô cớ !
- Là cái ôm siết,là cái nắm tay...là nụ hôn bất chợt !

  • 0

  • 0

  • 0

Copyright © Zing
Đơn vị chủ quản: CÔNG TY CỔ PHẦN VNG
Giấy phép MXH số 01-GXN-TTDT